Đề xuất nâng ngưỡng chịu thuế hộ và cá nhân kinh doanh lên 500 triệu: Những tác động
Bộ Tài chính Việt Nam đã ban hành Công văn 18491/BTC-CST ngày 27/11/2025 về việc tiếp thu, giải trình ý kiến thẩm tra, ý kiến của Đại biểu về dự án Luật Thuế TNCN (sửa đổi), trong đó có đề xuất nâng ngưỡng doanh thu chịu thuế thu nhập cá nhân (TNCN) đối với hộ và cá nhân kinh doanh từ 200 triệu đồng lên 500 triệu đồng mỗi năm.
Đề xuất này nhằm giảm gánh nặng thuế cho các hộ kinh doanh nhỏ lẻ, phù hợp với thực tế kinh tế và đảm bảo tính công bằng giữa các loại thu nhập.
Nội dung chi tiết đề xuất
Theo đề xuất tại mục 1 Công văn 18491/BTC-CST về thuế đối với cá nhân kinh doanh quy định rõ: “Về mức doanh thu không phải nộp thuế: Bộ Tài chính đề nghị điều chỉnh từ 200 triệu đồng/năm lên 500 triệu đồng/năm. Đồng thời, mức 500 triệu đồng/năm này cũng là mức được trừ trước khi nộp thuế theo tỷ lệ trên doanh thu”. Áp dụng mức doanh thu này, theo số liệu tính đến tháng 10/2025 có hơn 2.54 triệu hộ kinh doanh thường xuyên thì dự kiến sẽ có khoảng 2.3 triệu hộ kinh doanh không phải nộp thuế (chiếm khoảng 90% trên tổng số 2.54 triệu hộ kinh doanh).
Đồng thời, đề xuất bổ sung quy định hộ, cá nhân kinh doanh doanh thu trên 500 triệu đến 3 tỷ đồng/năm áp dụng tính thuế theo thu nhập (doanh thu – chi phí) để đảm bảo thu thuế theo đúng bản chất của thuế thu nhập cá nhân và áp dụng thuế suất 15% tương tự như thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp quy định tại Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp đối với doanh nghiệp có doanh thu dưới 3 tỷ đồng/năm. Theo đó, tất cả hộ, cá nhân kinh doanh đều nộp thuế theo thu nhập thực tế, nếu có thu nhập ít thì nộp ít, thậm chí nếu không có thu nhập thì không phải nộp thuế. Vì vậy, mức doanh thu không phải nộp thuế sẽ không còn nhiều tác động đến hộ, cá nhân kinh doanh phải nộp thuế. Trường hợp hộ, cá nhân kinh doanh không xác định được chi phí thì mới nộp thuế theo tỷ lệ trên doanh thu.
Đối với hộ kinh doanh doanh thu trên 3 tỷ đồng, đề xuất áp dụng thuế theo thu nhập cá nhân với thuế suất (tương tự như doanh nghiệp nhỏ và vừa), trong đó trường hợp cá nhân có doanh thu trên 50 tỷ đồng áp dụng thuế suất 17%, trường hợp cá nhân có doanh thu trên 50 tỷ đồng áp dụng thuế suất 20%
Nhìn chung, nội dung đề xuất tạo khung pháp lý linh hoạt, ưu tiên hộ, cá nhân kinh doanh nhỏ được miễn thuế, đồng thời buộc hộ lớn minh bạch chi phí để hưởng lợi từ thuế suất thấp hơn, thúc đẩy sự phát triển bền vững của khu vực kinh tế hộ gia đình.
Qua các giai đoạn phát triển kinh tế, ngưỡng doanh thu không chịu thuế TNCN đối với hộ, cá nhân kinh doanh đã được điều chỉnh tăng dần để phù hợp với lạm phát và thực tế kinh doanh. Trước năm 2026 (Luật Thuế thu nhập cá nhân 2007, sửa đổi bổ sung 2012, 2014), thu nhập từ kinh doanh của cá nhân kinh doanh có doanh thu từ 100 triệu đồng/năm trở xuống không phải chịu thuế thu nhập cá nhân.
Từ 01/01/2026 sẽ nâng lên 200 triệu đồng/năm theo Luật thuế GTGT 2024. Đến nay, đề xuất lên 500 triệu đồng/năm theo Công văn 18491/BTC-CST của Bộ Tài chính (gấp 5 lần mức hiện hành 100 triệu). Sự tăng dần này (từ 100 triệu lên 200 triệu rồi 500 triệu) phản ánh nỗ lực điều chỉnh theo tốc độ tăng trưởng kinh tế, giảm gánh nặng cho hộ nhỏ lẻ khi chi phí đầu vào và doanh thu trung bình tăng theo thời gian.
Tác động tích cực đến hộ kinh doanh doanh thu thấp
Đối với hơn 2,3 triệu hộ kinh doanh có doanh thu dưới 500 triệu đồng/năm, chiếm 90% tổng số, đề xuất mang lại lợi ích lớn, giúp tiết kiệm chi phí đáng kể. Những hộ kinh doanh nhỏ lẻ bán tạp hóa, quán ăn vỉa hè, sửa chữa xe máy hay dịch vụ làm đẹp,… thường xoay sở với doanh thu 200-400 triệu đồng sẽ có thêm vốn để mua hàng hóa, sửa sang cửa hàng hoặc thuê thêm nhân công. Từ đó tăng doanh thu cải thiện đời sống, hơn nữa việc loại bỏ gánh nặng về thuế giúp họ tập trung toàn bộ chi phí vào sản xuất kinh doanh, nâng cao chất lượng hàng hóa, dịch vụ.
Lợi ích lan tỏa rõ nét khi hộ nhỏ mua sắm nhiều hơn từ nhà cung cấp lớn, kích thích chuỗi cung ứng nội địa và tạo việc làm thêm cho lao động địa phương. Đề xuất này còn giảm áp lực tâm lý, khuyến khích đăng ký kinh doanh, góp phần tăng thu ngân sách dài hạn từ nhóm hộ có doanh thu lớn.
Hơn nữa, với hộ kinh doanh ở vùng sâu vùng xa, ngưỡng 500 triệu đồng tạo "lá chắn" ban đầu, giúp họ vượt qua giai đoạn khó khăn đầu tư thiết bị, đào tạo nhân viên mà không lo thuế khi phát sinh lợi nhuận.
Tác động đến hộ kinh doanh doanh thu trung bình (500 triệu đồng đến 3 tỷ đồng)
Hộ kinh doanh doanh thu từ 500 triệu đến 3 tỷ đồng/năm, sẽ hưởng lợi lớn từ chuyển sang tính thuế theo thu nhập thực tế với thuế suất 15%. Chẳng hạn, một quán ăn doanh thu 1 tỷ đồng/năm nhưng chi phí nguyên liệu, thuê mặt bằng, lương nhân viên lên 700 triệu chỉ nộp thuế trên 300 triệu với 15%, tức 45 triệu đồng. Quy định này khuyến khích ghi chép chi phí chính xác như hóa đơn mua hàng, tiền điện nước,… từ đó giảm đáng kể số thuế thực nộp và tăng lợi nhuận giữ lại.
Việc kê khai theo quý và sử dụng hóa đơn điện tử giúp hộ này chuyên nghiệp hóa quản lý, dễ dàng vay vốn ngân hàng với hồ sơ minh bạch, mở rộng quy mô từ 1-2 điểm bán lên chuỗi nhỏ. Nhiều hộ kinh doanh thời trang, dịch vụ ăn uống hay vận tải ở đô thị sẽ thấy lợi ích rõ rệt, biến "gánh nặng thuế" thành động lực tối ưu hóa hoạt động. Mặt khác, thúc đẩy chuyển đổi số, với phần mềm kế toán từ Tổng cục Thuế giúp hộ dễ dàng theo dõi dòng tiền, dự tính lợi nhuận và tránh rủi ro kê khai sai. Nhóm hộ này chiếm tỷ trọng lớn trong thương mại địa phương, điều chỉnh chính sách thuế sẽ góp phần kích thích tiêu dùng nội địa, phát triển kinh tế địa phương.
Tuy nhiên, đối với những hộ, cá nhân kinh doanh có doanh thu cao đòi hỏi đầu tư sổ sách kế toán đầy đủ hơn, có thể tăng chi phí do thuê kế toán hoặc đào tạo sử dụng phần mềm. Kê khai tháng/quý và hóa đơn bắt buộc từ máy tính tiền buộc họ minh bạch, giảm rủi ro truy thu sau này. Bên cạnh đó cũng đặt ra thách thức đối với khu vực nông thôn thiếu kỹ năng số, hạ tầng công nghệ và trình độ chuyên môn.
Nhìn chung, việc Bộ Tài chính đề xuất nâng ngưỡng doanh thu chịu thuế thu nhập cá nhân đối với hộ, cá nhân kinh doanh từ 200 triệu đồng lên 500 triệu đồng thể hiện nỗ lực tạo sự công bằng, giảm gánh nặng thuế cho phần lớn hộ kinh doanh nhỏ lẻ. Quy định mới không chỉ giúp hơn 2,3 triệu hộ kinh doanh được miễn thuế, tận dụng nguồn lực để phát triển kinh tế mà còn thúc đẩy sự minh bạch, chuyên nghiệp trong quản lý thuế đối với nhóm hộ doanh thu trung bình và lớn hơn.
Việc áp dụng tính thuế theo thu nhập thực tế cho hộ doanh thu từ 500 triệu đến 3 tỷ đồng góp phần tăng hiệu quả quản lý tài chính, giảm thất thu, đồng thời tạo động lực khuyến khích hộ chuyển đổi số và mở rộng quy mô kinh doanh. Đây là bước tiến quan trọng trong cải cách hệ thống thuế, vừa đảm bảo công bằng vừa thúc đẩy phát triển kinh tế hộ gia đình bền vững, qua đó góp phần vào tăng trưởng kinh tế chung của đất nước. Chính sách này cũng phù hợp với xu hướng toàn cầu trong việc hỗ trợ kinh tế tư nhân nhỏ và vừa phát triển trong bối cảnh hội nhập và chuyển đổi số sâu rộng hiện nay.
Tuy nhiên, để được chính thức ban hành, cần sự nghiên cứu chuyên sâu, đánh giá thực tiễn và tham khảo ý kiến từ các bên liên quan, tạo sự đồng thuận, góp phần khuyến khích sự phát triển của các hộ kinh doanh nhỏ lẻ cũng như cân đối nguồn thu ngân sách nhà nước.
ThS. LS. Huỳnh Thị Mỹ Hằng (Công ty Luật Anh Sĩ)
