Giá xe cao, ai chịu thiệt?
Các nhà sản xuất giải thích rằng giá xe tăng là hậu quả trực tiếp của việc Nhà nước tăng thuế tiêu thụ đặc biệt lẫn thuế nhập khẩu linh kiện đánh vào xe lắp ráp trong nước.
Các nhà sản xuất giải thích rằng giá xe tăng là hậu quả trực tiếp của việc Nhà nước tăng thuế tiêu thụ đặc biệt lẫn thuế nhập khẩu linh kiện đánh vào xe lắp ráp trong nước.
Theo họ, việc này không chỉ nhất thời đẩy giá thành xe lên mà lâu dài sẽ bóp chết ngành sản xuất xe hơi VN còn đang non trẻ.
Thế nhưng ngược lại các tiên đoán đó, thị trường xe hơi VN vẫn không ngừng phát triển, doanh số bán hàng (cả về tiền lẫn đầu xe) năm sau cao hơn nhiều so với năm trước. Sao vậy nhỉ, giá càng cao hàng càng chạy? Liệu có phải vì dân ta quá thừa tiền hay cung còn thấp so với cầu?...
Trong hai năm liên tiếp, giá xe hơi sản xuất tại VN liên tục tăng tốc với mức độ vượt xa tăng trưởng kinh tế (vốn đang được coi là cao nhất nhì thế giới), và năm tới đây có vẻ tốc độ này sẽ vẫn được duy trì. Liệu đây có phải là xu thế “mới” không khi mà giá hàng tiêu dùng trên thế giới, trong đó xe hơi là một đại diện, luôn có chiều hướng đi xuống? Báo chí cũng như nhiều chuyên gia có tiếng tăm không ít lần đề cập tới vấn đề này, tuy nhiên quan điểm khác nhau, các phân tích đánh giá rất khác nhau và các dự đoán về thị trường được đưa ra tất nhiên không cùng một kết quả.
Giá đắt do đâu?
Nếu nói rằng giá xe VN đắt, đắt vào loại nhất thế giới thì cũng không sai. Chỉ cần liếc qua bất cứ bản chào giá hay website mua bán xe nào cũng có thể thấy ngay xe của ta giá cao hơn nhiều so với thị trường Âu - Mỹ, đắt hơn cả
Nguyên nhân chính khiến giá xe đắt đương nhiên là do thuế. Ở VN xe hơi cùng với bia rượu, thuốc lá và... bài tây, ngoài các sắc thuế thông thường như thuế nhập khẩu, VAT còn phải chịu thêm thuế tiêu thụ đặc biệt với thuế suất không hề nhỏ. Tuy nhiên, ngoài chuyện thuế cao làm giá bán bị đội lên, ngay giá thành sản xuất cũng còn nhiều điểm phải bàn. Thứ nhất, chất lượng xe lắp ráp trong nước không thể bằng xe ngoại do dây chuyền lắp ráp của ta thật ra còn rất lạc hậu.
Thứ hai, tuy chưa có chứng cứ rõ ràng nhưng người ta không khỏi nghi ngờ rằng xe lắp ráp trong nước có đảm bảo các tiêu chuẩn về an toàn, về tính ổn định khi chạy tốc độ cao, về chống ồn... giống như xe nguyên mẫu ở “bển”? Nào ai biết được các nhà sản xuất sẽ “gia giảm” phụ tùng linh kiện ra sao? Ở ta hiện nay chưa hề có một cơ quan nào kiểm định về chất lượng xe, kiểm tra chất lượng và xuất xứ linh kiện lắp trên xe, so sánh các xe lắp ráp tại VN với model cùng loại bán trong vùng hoặc ở các khu vực khác.
Phải chăng do vậy mà với cùng một đời xe người ta thấy đồ ngoại nhập vẫn “ngon” hơn, chuẩn hơn và thậm chí còn đẹp hơn; xin nói thêm đây là thực tế đã được kiểm nghiệm chứ không phải là vì tâm lý sính ngoại như một số người vẫn thường nghĩ. Ngoài ra, còn phải kể tới việc người mua VN thường phải trả thẳng một cục tiền to để mua xe trong khi các dịch vụ hậu mãi còn tương đối hạn chế. Thêm nữa, cũng với một công thức tính cấu thành giá nhưng các nhà sản xuất xe hơi trong nước chỉ phải chi trả rất khiêm tốn cho việc quảng cáo tiếp thị, chăm sóc khách hàng, và gần như không tốn gì cho nghiên cứu và phát triển sản phẩm.
Lẽ ra, giá xe có thể rẻ hơn đôi chút nếu phương thức bán hàng có một số thay đổi. Ví dụ như ở nước ngoài người ta thường chỉ chào bán xe gốc hay còn gọi là giá “khỏa thân”- tức chỉ gồm các thiết bị cơ bản nhất, còn người mua muốn thêm “đồ chơi” như mâm đúc, CD changer, cảm biến lùi, hay gì gì nữa xin mời bỏ tiền thêm vào. Những món đồ chơi này sẽ làm cho giá xe tăng thêm khoảng từ mươi mười lăm tới vài chục phầm trăm so với giá gốc.
Còn ở ta, do đã quen dùng hàng second-hand (có nhiều đồ chơi do chủ cũ trang bị) và tâm lý cho rằng đã mua xe là phải xịn, phải đủ đồ chơi, nên các hãng đành phải đua nhau trang bị sao cho xe thật “xịn” ngay khi xuất xưởng. Điều này đương nhiên sẽ đội giá bán lên vì ngoài thuế nhập khẩu, các linh kiện này còn phải chịu thêm cả thuế tiêu thụ đặc biệt (mà lẽ ra không có nếu là mặt hàng rời) đánh lên chiếc xe tổng thành. Nếu tìm hiểu kỹ hơn ta sẽ thấy giá xe xuất xưởng (chưa tính thuế) của các dòng xe lắp ráp tại VN nói chung có chiều hướng giảm chứ thật ra không tăng, nhưng do xe càng ngày càng phải gánh thêm nhiều đồ chơi nên giá đầu vào không xuống được bao nhiêu mà đầu ra phải gánh thêm thuế càng bị nặng.
Ai lời ai thiệt? Ai muốn giữ giá cao?
Thật kỳ lạ, khó mà tìm thấy sự đồng thuận giữa kẻ bán và người mua như trong các giao dịch xe hơi tại VN thời gian vừa qua. Các nhà sản xuất vừa đẩy được nhiều hàng vừa giữ được giá bán thì lợi quá rồi còn gì. Người mua cũng sướng vì vừa có xe vi vu đã đời mà lúc cần sang nhượng lại không hề thiệt, thậm chí còn có lãi (do giá xe năm sau cao hơn năm trước). Còn cơ quan thuế thì khỏi nói, vừa tăng được thuế suất lại tăng được cả số lượng mặt hàng chịu thuế, bởi vậy tiền thu về nhảy vọt theo cấp số nhân. Một thương vụ mà ai cũng có lợi thế này thì xem ra... có vẻ không ổn lắm thì phải.
Rõ ràng xe hơi là mặt hàng tiêu dùng giá trị cao, thế nhưng nếu xét trên doanh số bán hàng (và kèm theo đó là lợi nhuận) thì nhiều người chắc hẳn sẽ giật mình. Đại gia Toyota VN “oách” là vậy nhưng kỷ lục lợi nhuận đạt được trong năm 2004 vừa qua vẫn chưa qua mặt anh xe máy Yamaha, và chỉ bằng phần nhỏ so với Honda Việt Nam, chứ chưa dám so với các doanh nghiệp ngành nước ngọt hay hóa mỹ phẩm.
Còn về người mua thì sao? Nếu nhìn vào cơ cấu khách hàng mua xe sẽ thấy rằng khách mua xe phục vụ nhu cầu cá nhân và “hành chính sự nghiệp”chiếm phần lớn, với những khách hàng này thì xe đắt mấy cũng mua, sang mấy cũng chơi. Còn lượng xe phục vụ kinh doanh - một lực lượng rất cần thiết, nhất là trong giai đoạn phát triển kinh tế hiện nay của VN- lẽ ra phải chiếm tỉ trọng cao thì lại chiếm tỉ lệ (tạm gọi là) khiêm tốn, đơn giản vì với giá như thế kinh doanh sẽ không lời.
Như vậy, những người có nhu cầu dùng xe trực tiếp hoặc gián tiếp vào mục đích kinh doanh, dịch vụ là chịu thiệt thòi nhất trong chuyện giá xe bị đẩy lên cao. Họ hoặc không mua được xe, nghĩa là không cung cấp được dịch vụ, hoặc phải đẩy giá dịch vụ lên cao và qua đó nền kinh tế phải chịu thêm một sức cản, xã hội gián tiếp phải chịu thiệt hại. Cứ nhìn vào sức hút của các mẫu xe có công năng và giá cả hợp lý mới ra mắt trong thời gian gần đây như Ford Everest, PMC Proton cũng đủ thấy rõ rằng nhu cầu dùng xe thật sự còn đang rất cao.
Xin bàn thêm một chút về vấn đề thuế. Phía các cơ quan quản lý cho rằng các liên doanh lắp ráp xe hơi tại VN (xin nhấn mạnh là lắp ráp chứ chưa thể nói là sản xuất) do đang được ưu đãi về thuế so với xe nhập khẩu nên không chịu sử dụng (hoặc đầu tư sản xuất) linh kiện trong nước. Nghĩa là Nhà nước ưu đãi thuế để mong anh “giúp” đẩy ngành sản xuất xe trong nước lên, nhưng anh lại chỉ lợi dụng để kiếm lời. Vì vậy Bộ Tài chính đã đưa ra lộ trình tăng thuế với hi vọng gián tiếp gây sức ép để các doanh nghiệp phải sử dụng linh kiện sản xuất trong nước để giảm giá thành xe.
Thế nhưng các nhà sản xuất lại có quan điểm khác, nếu không muốn nói là hoàn toàn ngược lại. Họ cho rằng tuy số lượng xe bán ra tại VN có tăng, nhưng chưa đủ hấp dẫn để họ đầu tư hoặc kêu gọi các đối tác đầu tư sản xuất linh kiện tại Việt Nam. Nôm na là muốn phát triển sản xuất thì phải bán được thật nhiều xe, muốn xe bán chạy phải giảm giá, muốn giá hạ (tất nhiên) phải giảm thuế. Và thế là bài toán “con gà - quả trứng” không có lời giải, giá xe tiếp tục leo thang, và những người có nhu cầu mua xe, dùng xe tiếp tục đứng ngoài rìa cuộc chơi.
Đôi lúc có cảm tưởng chuyện giá xe có gì đó cũng giống như nhà trong hẻm chật. Ai cũng biết rằng nếu mỗi nhà trong hẻm lùi vào đôi thước thôi thì trị giá nhà (tức là lợi nhuận) sẽ tăng vọt. Nhưng vì những lý do vụ lợi và cả bất vụ lợi nào đó, hàng xóm không thể tìm tiếng nói chung được. Giả sử các bên liên quan trong ngành xe cùng chịu lùi một chút để tìm cách hạ giá xe đi đôi chục phần trăm thì sao nhỉ?
Đương nhiên thị trường xe sẽ nhộn nhịp hẳn lên, số lượng xe bán ra có thể tăng gấp rưỡi, thậm chí gấp đôi hoặc hơn nữa. Lúc đó các nhà sản xuất và đại lý bán hàng tuy tỉ lệ lãi có giảm nhưng tổng lãi lại cao do doanh số bán hàng lớn, nguồn thu thuế cũng tương tự như vậy, người tiêu dùng thì rõ ràng có lợi do mua được xe giá rẻ. Xa hơn nữa, những chiếc xe sẽ hoạt động tích cực hơn, tham gia tích cực hơn vào sự phát triển của nền kinh tế.
TTCN
