Gam màu sáng tối của bức tranh ngành ngân hàng
Năm 2025, với nhiều chính sách được thông qua, ngành ngân hàng tiếp tục giữ vai trò trụ cột, đồng hành cùng Chính phủ trong việc hỗ trợ nền kinh tế, song song với việc đẩy mạnh tái cơ cấu, chuyển đổi số và nâng cao năng lực quản trị rủi ro theo chuẩn mực quốc tế.
Dòng vốn tín dụng dịch chuyển và nhiều cơ hội củng cố vốn
Điểm sáng đầu tiên và cũng là dấu ấn đậm nét nhất của ngành ngân hàng trong năm 2025 là sự chuyển dịch về chất lượng dòng vốn tín dụng. Nếu như trước đây, câu chuyện tăng trưởng thường bị cuốn theo việc thiếu "room" tín dụng thì năm nay ngay từ đầu năm, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã giao chỉ tiêu tăng trưởng 16% và phân bổ room cho các ngân hàng. Số liệu mới nhất đến ngày 27/11, tăng trưởng tín dụng toàn ngành vượt 18.2 triệu tỷ đồng, tăng 16.56% so với đầu năm, trong khi cùng kỳ năm trước chỉ tăng gần 11.8%, tương đương mức tăng khoảng 20% so với cùng kỳ.
Thế nhưng, điều đáng ghi nhận hơn là dòng tiền đã dịch chuyển vào đúng nơi cần thiết. Dưới định hướng quyết liệt của cơ quan quản lý, nguồn vốn đã thẩm thấu vào các lĩnh vực sản xuất kinh doanh, xuất khẩu và đặc biệt là năng lượng tái tạo. Khái niệm tín dụng xanh hay các tiêu chuẩn ESG không còn nằm trên báo cáo thường niên mà trở thành bộ lọc trong quy trình thẩm định. Sự thay đổi này không chỉ giúp ngân hàng đa dạng hóa danh mục cho vay, giảm bớt sự phụ thuộc vào bất động sản mà còn mở ra cánh cửa tiếp cận nguồn vốn quốc tế giá rẻ, tạo đà cho sự hội nhập sâu rộng hơn của tài chính Việt Nam.
Số liệu từ NHNN, đến 30/11/2025, dư nợ tín dụng xanh toàn hệ thống ước đạt khoảng 750 nghìn tỷ đồng. Tốc độ tăng trưởng bình quân giai đoạn từ năm 2017 đến nay đạt trên 21%/năm, cao hơn mức tăng trưởng tín dụng chung của nền kinh tế. Hiện nay, các ngân hàng thương mại cũng là nguồn cung vốn lớn nhất, chiếm khoảng 88% tổng dư nợ tín dụng xanh. Nguồn vốn xanh mà các ngân hàng huy động chủ yếu thông qua phát hành trái phiếu xanh và các khoản vay quốc tế. Số liệu của IFC, trong giai đoạn 2020-2025, giá trị phát hành trái phiếu xanh tại Việt Nam đạt hơn 1.5 tỷ USD.
Thêm vào đó, tỷ trọng cho vay bất động sản dù vẫn lớn nhưng đã có sự phân hóa. Vốn không còn chảy vào các dự án đầu cơ, phân lô bán nền mà tập trung vào phân khúc nhà ở thực và bất động sản khu công nghiệp - dòng tiền đều đặn và ít rủi ro hơn.
Song hành với sự chuyển dịch của dòng vốn là cuộc đua về công nghệ và mô hình vận hành. Chuyển đổi số trong ngành ngân hàng không còn là việc đưa các dịch vụ lên ứng dụng di động. Giờ đây, công nghệ đã trở thành yếu tố cạnh tranh cốt lõi để ngân hàng tối ưu hóa chi phí.
Nhờ ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và phân tích dữ liệu lớn vào hầu hết hoạt động kinh doanh - từ chấm điểm tín dụng, phát hiện gian lận cho đến chăm sóc khách hàng - giúp tỷ lệ chi phí trên thu nhập (CIR) đã giảm xuống mức còn dao động quanh 27-32%, bên cạnh một số ít ngân hàng có tỷ lệ CIR vượt 40%.
Việc tự động hóa quy trình (RPA) và định danh điện tử (eKYC) nâng cao giúp giảm thiểu sai sót của con người và cắt giảm đáng kể chi phí nhân sự ở các khâu vận hành cơ bản là lời giải cho việc các ngân hàng đóng cửa bớt phòng giao dịch, chi nhánh vật lý trong năm.
Hơn thế nữa, khung pháp lý về ngân hàng mở và chia sẻ dữ liệu đang được hoàn thiện, nổi bật là Chiến lược chuyển đổi số ngành ngân hàng hướng đến năm 2030 ban hành trong tháng 11/2025, đã cho phép các ngân hàng chia sẻ API sâu rộng với các bên thứ ba, tạo nên hệ sinh thái tài chính nhúng liền mạch, giúp ngân hàng tiếp cận khách hàng ở mọi điểm chạm tiêu dùng. Hay ứng dụng AI tạo sinh giúp các ngân hàng đã có thể tư vấn tài chính, thiết kế gói vay/tiết kiệm riêng biệt cho từng khách hàng theo thời gian thực.
Một thành tựu không thể không nhắc đến là nỗ lực củng cố "bộ đệm" an toàn vốn và minh bạch hóa cơ cấu sở hữu. Luật Các tổ chức tín dụng sửa đổi đi vào thực tiễn đã tạo ra hành lang pháp lý đủ mạnh để xử lý những vấn đề tồn đọng lâu nay về sở hữu chéo ngân hàng. Sự giám sát chặt chẽ hơn đối với các cổ đông lớn và người có liên quan bước đầu đã giúp làm sạch môi trường quản trị, đảm bảo vốn ngân hàng không bị bẻ cong để phục vụ cho các "sân sau" hay lợi ích nhóm. Đồng thời, năm nay các ngân hàng tăng cường nâng cao vốn điều lệ, giúp phần lớn các ngân hàng niêm yết đều duy trì tỷ lệ an toàn vốn (CAR) ở mức cao 11-12% (quy định là 8%) và tiệm cận các chuẩn mực Basel III, cho thấy sức đề kháng của hệ thống trước các cú sốc vĩ mô đã được cải thiện.
Một cơ hội lớn cho ngành ngân hàng nữa là khả năng thu hút vốn ngoại. Nghị định nâng tỷ lệ sở hữu nước ngoài (FOL) lên 49% tại các ngân hàng nhận chuyển giao ngân hàng yếu kém thay vì mức 30% như trước đây tạo nguồn lực quan trọng để củng cố đệm vốn, tăng cường năng lực tài chính và thu hút kinh nghiệm quản trị chiến lược từ bên ngoài.
Rủi ro tiềm ẩn từ nợ xấu và an ninh mạng
Tuy nhiên, bức tranh ngân hàng năm 2025 vẫn tồn tại một số rủi ro có thể gây tổn thương cho hệ thống bất cứ lúc nào. Thách thức lớn nhất và dai dẳng vẫn là câu chuyện nợ xấu. Dù tỷ lệ nợ xấu nội bảng được kiểm soát ở mức cho phép, chất lượng tài sản thực sự vẫn là một dấu hỏi lớn.
Áp lực từ các khoản nợ tái cơ cấu bắt đầu đáo hạn trong năm nay khi Thông tư 02 hết hiệu lực từ 31/12/2024, cộng với sự phục hồi chưa đồng đều của thị trường bất động sản, đã khiến khối lượng nợ xấu tiềm ẩn phình to. Tính trên 27 ngân hàng công bố BCTC quý 3/2025, nợ xấu xấp xỉ 44 nghìn tỷ đồng, nhưng tỷ lệ nợ xấu bình quân chỉ tăng từ 1.94% đầu năm lên 2.01% cuối quý 3 và giảm so với mức 2.05% cuối quý 2, nhờ vào quy mô tín dụng mở rộng.
Cơ cấu nợ xấu lại có xu hướng gia tăng ở nhóm nợ có khả năng mất vốn (nhóm 5) khi chiếm gần 55% tổng nợ xấu, trong khi nợ dưới tiêu chuẩn (nhóm 3) chỉ chiếm hơn 19% và nợ nghi ngờ (nhóm 4) chiếm 26%.
Ở nhiều ngân hàng, đặc biệt là nhóm quy mô nhỏ và trung bình, lợi nhuận đang bị bào mòn đáng kể bởi chi phí trích lập dự phòng rủi ro. Việc xử lý tài sản đảm bảo vẫn còn nhiều vướng mắc pháp lý và thanh khoản thị trường chưa khơi thông hoàn toàn khiến nợ xấu vẫn chưa thể xử lý nhanh như kỳ vọng.
Mặc dù vậy, việc hoàn thiện khung pháp lý khi Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Các Tổ chức tín dụng có hiệu lực thi hành từ ngày 15/10/2025, tạo ra hành lang pháp lý vững chắc hơn, đặc biệt trong các quy định về xử lý nợ xấu và tài sản đảm bảo.
Bên cạnh gánh nặng nợ xấu, biên lãi ròng (NIM) bị thu hẹp cũng là bài toán hóc búa mà các nhà lãnh đạo ngân hàng phải đối mặt trong suốt năm qua. Trong bối cảnh phải duy trì lãi suất huy động ở mức cạnh tranh để giữ chân người gửi tiền trước sức hấp dẫn của các kênh đầu tư khác, nhưng lại chịu áp lực giảm lãi suất cho vay để hỗ trợ nền kinh tế, khiến biên độ lợi nhuận của ngân hàng ngày càng mỏng.
Bối cảnh hiện nay buộc các ngân hàng phải tìm kiếm động lực tăng trưởng mới từ mảng dịch vụ và kinh doanh ngoại hối. Thế nhưng, sự chuyển đổi này không diễn ra dễ dàng và đồng đều, tạo nên sự phân hóa giữa nhóm ngân hàng lớn có lợi thế về nguồn vốn rẻ (CASA) và nhóm ngân hàng nhỏ đang xoay xở với chi phí vốn cao.
Chưa dừng lại ở đó, khi số hóa càng mạnh thì rủi ro an ninh mạng và gian lận công nghệ cao càng trở nên tinh vi và nguy hiểm hơn. Năm 2025 ghi nhận sự bùng nổ của các hình thức lừa đảo sử dụng công nghệ Deepfake và tấn công vào chuỗi cung ứng, nhắm vào các mắt xích yếu nhất là người dùng và các đối tác thứ ba. Niềm tin của khách hàng đang bị thử thách trước những lỗ hổng bảo mật mới phát sinh. Điều này đặt ra áp lực khổng lồ, buộc ngân hàng phải liên tục chạy đua về công nghệ bảo mật, nhưng đồng thời phải cân bằng giữa sự tiện lợi và tính an toàn cho người dùng.
Để năm 2025 trở thành bước đệm cho chu kỳ phát triển mới trong năm 2026, ngành ngân hàng cần phải giải quyết triệt để những điểm nghẽn hiện tại. Những ngân hàng nào có chiến lược cân bằng giữa tăng trưởng và phòng ngừa rủi ro, đồng thời tối ưu hóa nền tảng số để giảm chi phí và đa dạng hóa nguồn thu ngoài lãi, sẽ có lợi thế cạnh tranh trong giai đoạn phát triển tiếp theo của nền kinh tế.
Cát Lam
